Współczesny człowiek podlega oddziaływaniu stresu. Stres jest zależnością pomiędzy możliwościami radzenia sobie z zaistniałą sytuacją a oczekiwaniami człowieka w danej sytuacji. Jest to dynamiczna relacja adaptacyjną pomiędzy możliwościami osoby a wymogami sytuacji w której się ona znajduje. W sytuacji występowania stresu często charakteryzuje nas brak równowagi homeostatycznej, co oznacza, że nasze narządy oraz umysł nie działają w sposób właściwy.


Zarządzanie stresem to podejmowanie działań niwelujących bądź eliminujących skutki i przyczyny tego zjawiska.

Współczesne badania nad stresem sięgają początków XX wieku i prac badawczych prowadzonych przez fizjologa Waltera Cannona. W trakcie badań nad procesami fizjologicznymi biorącymi udział w utrzymaniu homeostazy (równowagi) organizmu zaobserwował on zjawisko, które nazwał reakcją „walcz lub uciekaj”. Nasz organizm odbierając dany bodziec jako zagrożenie, mobilizuje się do walki lub ucieczki, podejmując kroki niezbędne do usunięcia zagrożenia lub ucieczki od niego. Z fizjologicznego punktu widzenia proces ten stanowi ciąg zdarzeń zapoczątkowany przez stymulację współczulnego układu nerwowego oraz układu hormonalnego. W rezultacie tej stymulacji następuje gwałtowny wzrost poziomu epinefryny (adrenaliny) i norepinefryny (noradrenaliny) we krwi, pobudzenie pracy serca, wzrost ciśnienia krwi, wzrost poziomu cukru we krwi, przyspieszenie oddechu oraz odpływ krwi od skóry do mięśni.

Jednak ta błyskawiczna mobilizacja sił odbywa się kosztem innych procesów przez zakłócenie przebiegu normalnych funkcji organizmu. Kiedy taki stan trwa przez dłuższy czas, może doprowadzić do wyczerpania zasobów energetycznych organizmu i stanowić potencjalne zagrożenie dla zdrowia.

Stres ma podłoże zarówno problemowe jak i emocjonalne, dlatego istnieją różne sposoby radzenia sobie z nim, a w szczególności (Lazarus, Folkman):

1. Radzenie sobie zorientowane na problem – metody wpływania na obiektywną sytuację przez zmianę elementów otoczenia lub też zmianę sposobu interakcji osoby z otoczeniem,

2. Radzenie sobie zorientowane na emocje – metody koncentrujące się na kont¬rolowaniu emocjonalnych skutków stresu.

Podejmowane są wtedy działania w celu przezwyciężenia napięcia emocjonalnego. Ten typ radzenia sobie występuje najczęściej wtedy, gdy jednostka uznaje, że nie może zrobić nic, aby zmienić daną sytuację.

Niezależnie od ww. aktywnych sposobów radzenia sobie ze stresem istnieje też postępowanie w trakcie którego przyjmuje się strategię unikania rozwiązania problemu stresu.

W celu przygotowania się do walki ze stresem, stosuje się odpowiednie techniki psychosomatyczne. Są nimi m.in. prozdrowotna aktywność fizyczna i techniki relaksacyjne. Prozdrowotna aktywność fizyczna to wszelkiego rodzaju rekreacja ruchowa, sport dla wszystkich. Uznanymi akademickimi technikami relaksacyjnymi są między innymi metoda Jacobsona oraz metoda Schultza.

Poza ćwiczeniami fizycznymi, w początkowej fazie opanowywania technik zmniejszających oddziaływanie na nas stresu uczymy się rozluźniania i napinania mięśni, ćwiczymy odczuwanie ciężaru ciała, przemieszczającego się w nim ciepła, a także wizualizacji (wykorzystywania wyobraźni w celu kształtowania rzeczywistości zgodnie z naszymi pragnieniami) oraz koncentracji umysłu.

Zalecane jest też określenie osobistych stresorów.

Autor artykułu: prof. AWF dr hab. Janusz Szopa